Mùa Cua Ốc

26/10/2015 05:02
Mùa Cua Ốc
Người đăng: Jimmy Chung (1)
Điện thoại: 0915353575
Địa chỉ:

MÙA CUA ỐC

Lương Thư Trung

 Một bài trong Bút Ký của tác giả Lương Thư Trung nói về con ỐC BƯU và ỐC LÁT. Thế hệ trẻ con ngày nay chưa biết sự khác nhau của 2 loài ốc này bởi vì loài ỐC LÁT đã gần như tuyệt chủng , bài này như là một tư liệu lưu trữ cho thế hệ trẻ sau này vậy.
Ở đồng ruộng miền Tây nơi nào cũng có cua và ốc. Cua thì dân quê gọi là cua đồng để phân biệt với cua biển; còn ốc thì căn cứ vào vỏ ốc mà có tên khác nhau. Với ốc vỏ dày và đít bằng thì gọi là ốc lác; ngược lại vỏ ốc mỏng và đít nhọn thì đặt tên là ốc bươu.

Ốc lác.(Hình do bạn Thái Lý chụp)


Nơi sinh sống của hai loại ốc lác và ốc bươu dĩ nhiên là sống trong nước, nơi các lung vũng hoặc hầm hố nhiều rong hoặc nhiều cỏ, trấp. Chúng bám theo các về cỏ ấy mà sanh sản. Nhưng vào những ngày mùa cắt gặt xong, trời tháng hai tháng ba nắng nóng, cả hai loại ốc này số nào sống gần lung vũng thì theo lung vũng đìa bàu mà sinh sống; bằng không thì chúng vùi mình trong đất để tránh nắng nóng và rồi khi có những cơn mưa đầu mùa vào tháng ba, tháng tư âm lịch chúng lại từ trong đất chuyển mình bò ra hứng mưa và men theo các đường nước kiếm tìm lại các lung vũng ngày nào bị khô và nay đã có nước mưa ngập đầy lung để thong dong tắm mát. Chính vì sống một thời gian dài trong đất như vậy không biết có phải vì ở trong đất được hấp thụ chất ngọt của đất nên ốc mùa mưa đầu mùa rất mập, ruột trắng phau chăng?Còn cua đồng tháng nắng cũng đào hang khá sâu trong đất và chúng sống trong hang gần như suốt mùa hè. Dấu hiệu để biết hang nào là hang cua đang ở thì thường thường các hang ấy có lớp bùn non còn ướt che kín ở miệng hang; đến khi có mưa tưới ướt mặt đất là chúng rủ nhau bò khỏi các hang sâu và men theo các đường nước bò xuống các lung vũng gần đó…

http://conoc.files.wordpress.com/2011/11/con-oc-oc-buou-oc-buu.jpg

Ốc bươu


Ở miệt ruộng dân quê biết được đặc tính của hai loài cua ốc này như vậy nên hễ có mưa là người ta túa nhau ra đồng xách thùng thiếc lượm cua ốc.Hồi đời trước cách nay sáu bảy chục năm cua ốc nhiều lắm, nên người ta có thể xách thùng đi lòng vòng năm ba vũng nước, vài vạt mương là bắt được đầy cả thùng cua ốc.Mùa mưa tháng ba tháng tư là mùa bắt cua ốc chính trong năm. Hồi đời trước cá tôm nhiều nên cua ốc được dân quê bắt về để ăn cũng có, nhưng thường thường cũng để bầm ra làm thức ăn cho các loài cá mè vinh, cá he nuôi trong ao hồ sau nhà hoặc làm mồi đặt trúm, đặt lọp tép.


Ngoài mùa bắt cua ốc tháng ba, tháng tư âm lịch, tới tháng bảy tháng tám vì nước trên đồng ngập sâu rồi nên việc bắt cua thường qua các mùa đặt lờ, đặt lọp.Lờ thì có lờ tôm cua mới vô vì trong lờ tôm có treo miếng mồi dừa trắng rất hấp dẫn nên tôm thích dừa mà cua cũng rất thích mồi dừa. Còn lọp thì có lọp bửng, lọp đường ven là những cách bắt cá tôm không cần mồi, chỉ ngăn đường đi của cá tôm rồi xây rọ dụ cá tôm vô rọ, rồi vô lọp là chánh; đối với cua cũng vậy, trên đường đi từ nơi này qua nơi khác, cua gặp đăng bửng không dội ngược trở lại mà rồi cũng bò cặp theo đường đăng để tìm lỗ trống rồi vào rọ, vào lọp và vô đầy cả lọp. Nhứt là lọp đường ven có khi đường đăng dài khoảng năm bảy trăm thước đăng ngang qua một vạt đất dài qua nhiều lung vũng cá tôm cua ốc không cách nào băng qua bên kia cánh đồng được nên hết thảy đều phải lội lòng vòng rồi chun vô mấy cửa rọ dọc theo đường ven ráo trọi. Vì thế cứ mỗi cữ thăm lọp ngoài cá tôm là chánh còn có lươn, rắn, rùa và cua ốc nhiều lắm.Tóm lại cua mùa này là mùa nước ngập nên thường mập nước nhưng cua tối trời gạch nhiều hơn cua mùa trăng sáng và cua vô lờ tôm thì ngày nào cua cũng béo vì cua ăn mồi dừa. Thế nên người nhà quê ăn cua vào mùa này thường ăn cua đặt lờ tôm hơn các loại cua bắt bằng lọp bửng hoặc lọp đường ven…

>>> KIẾN THỨC DU LỊCH <<<

>>> THƯỞNG NGOẠN – KHÁM PHÁ <<<


    
Mấy vạt đất đầy bông súng và lục bình là nơi ốc thường ở vào mùa nước lên 
từ tháng 7 đến tháng 11 âm lịch.

Ốc vô lọp như vừa nói cũng chỉ là số ít vì ốc không đi ngầm như cua, họa hoằn lắm ốc mới vô lọp hoặc vô lờ tôm như vừa kể vì môi trường thiên nhiên thích hợp cho ốc là các vạt đất dầy đặc rong đuôi chồn, những vạt mã đề, những lung trấp nhiều cỏ và những cánh đồng đầy loại cây gạc nai, củ co, cù nèo, bông sen, bông súng thì ốc mê những loài rong cỏ thiên nhiên ấy lắm. Do đó, tới mùa nước ngập tháng tám, tháng chín âm lịch, dân ruộng thường chống xuồng lên các vạt đất như vừa kề mà bắt ốc. Ốc sống trên rong trên cỏ phất phơ trên mặt nước nhiều lắm. Người ta dùng xuồng chống giạt qua bên này, giạt qua bên kia, rong cỏ bị xuồng đè xuống và ốc buông mình nổi trên mặt nước, người ngồi trên xuồng chỉ thò tay xuống nước lượm ốc bỏ vô xuồng. Và cứ thế bắt ốc hết vạt lung này qua vạt rong khác có khi đầy khoang xuồng lúc nào không hay, ham lắm.Bắt ốc bằng cách này còn gọi là cán ốc, tức là dùng xuồng làm cho rong cỏ chìm xuống và ốc nổi lên mà bắt. Hồi đời trước, khoảng năm 1950-1960, có khi đi chừng nửa ngày hoặc một buổi là có cả mấy khoang xuồng đầy nhóc ốc bươu, ốc lác.

Cua đồng.(Hình do bạn Thái Lý chụp)


Còn cách bắt cua ốc nữa là ủ mô xúc lươn vào mùa nước ngập. Vào tháng tám, tháng chín và qua tháng mười âm lịch, nước trên đồng mênh mông như biển, dân ruộng mới nghĩ ra cách bắt lươn bằng cách cắt cỏ gom lại độn mô dọc theo các bờ kinh, bờ vườn hoặc dọc theo các giồng ranh giữa hai miếng ruộng có nhiều cỏ để làm chỗ cho lươn vô trú ngụ. Rồi người ta mới dùng rổ xúc miệng lớn đan bằng tre hoặc lúc sau này dùng lưới nilon loại lưới dày thay cho tre để xúc lươn.Vì mô cỏ càng lớn lươn mới vô ở nhiều nên cách xúc lươn cũng phải cần tới hai người, một ngồi trên xuồng, một người lội xuống nước. Người lội xuống nước hai tay cầm miệng rổ, chân bước rất nhẹ cố làm sao cho nước đừng xao động quá làm cho lươn hoảng hốt bỏ lội ra ngoài mô cỏ, rồi hai tay đẩy miệng rổ rất lẹ xúc trọn mô cỏ vào rổ; người ngồi trên xuồng vói tay nắm tiếp miệng rổ xúc nâng lên khỏi mặt nước và giũ cỏ bỏ ra ngoài. Thế là có bao nhiêu cá lươn cua ốc đều ở trọn trong rổ xúc.Người ngồi trên xuồng chỉ cần trút lươn vô xuồng và lựa cua ốc bỏ riêng một khoang, cá tép cũng để một khoang riêng.Cách bắt lươn bằng cách độn mô cũng giúp bắt cua ốc rất nhiều vì nước ngập những mô lươn cũng là những nơi cua ốc nương dựa vào mùa nước ngập linh binh như vừa kể.


Thế nhưng, dân ruộng cũng biết ốc rất thích đeo bám vào các thân cây đu đủ nằm dưới nước, nên ở miệt nhà quê, miệt ruộng dân quê còn bắt ốc bằng cách lấy các cây đu đủ già không còn trổ bông đậu trái nữa hoặc các cây đu đủ bị dông gió làm gãy đổ rồi chặt ra từng khúc dài chừng một hai thước, kế tiếp chẻ ra làm hai và thả xuống các ao hồ lung vũng. Ở những nơi ấy có bao nhiêu ốc, chúng đều bám hết vào các thân đu đủ chẻ hai này. Cứ thế người ta cứ chống xuồng theo các ao hồ lung vũng này mà lượm ốc bỏ vô xuồng.


Nói về ốc, thường thường dân quê chỉ bắt hai loại ốc bươu và ốc lác  vừa kể. Tuy nhiên trên đồng còn có loại ốc quắn, ốc nhọn đít nữa nhưng vì chúng quá nhỏ, ruột ốc không có bao niêu nên không ai bắt hai loại ốc này để ăn. Ngoài ra, người ta có thể bắt loại ốc sống nơi các ao hồ, dù nhỏ con, ruột hơi nhẫn đắng, gọi là ốc đắng; nhứt là mùa hè loại ốc đắng nấy rất mập, ăn khá ngon. Cách bắt loại ốc đắng này rất dễ vì chúng thường bám vào các gốc cây hoặc nhánh chà bỏ ngâm trong các ao hồ nên người ta không cần phải lặn hụp mò ốc dưới bùn mà chỉ men theo các gốc cây, các nhánh chà và chỉ cần lượm ốc bỏ vô thau hay cái nồi nhôm buộc sợi dây chuối đeo sau lưng; lội bắt một hồi như vậy có thể đầy nồi lúc nào không hay.

Các lung vũng đầy rong đuôi chồn là nơi ở rất lý tưởng của các loài cua ốc.


Nhắc tới mùa cua ốc, cũng cần nhắc qua một chút về mùa cua tháng nước ngập.Vào mùa nước lên này dân ruộng ưa chống xuồng lên các vạt lúa mùa câu cá rô và mồi gạch cua cá rô rất ưa nhưng càng cua ốm cũng là mồi mà cá rô rất thích.Cua trước khi lột vỏ chúng phải qua thời kỳ cua ốm.Càng cua ốm vỏ hơi mềm, vỏ của chúng chưa lột nhưng có thể lột cái vỏ ngoài và còn lại thịt cua ở bên trong rất mềm và có chứa nhiều sữa.Chính lớp thịt này làm mồi câu cá rô rất nhạy. Hồi đó vùng Mặc Cần Dưng với lộ đá nối liền Long-Xuyên vô Tri-Tôn, dọc hai bên lộ đá này hang cua ốm nhiều lắm. Người ta theo con đường lộ đá này móc hang cua về làm mồi câu cá; nhưng nên nhớ mùa nước lên rắn cũng ưa ở hang cua, do vậy móc hang cua cũng rất nguy hiểm vì có rắn nằm theo hang của cua nữa. Nhớ lại hồi đời trước trẻ nhỏ rất khờ, chỉ biết ham bắt cua mà không biết sợ rắn chạm nên nay già rồi ngồi nhớ lại những lần bắt cua trong hang mà còn biết ớn thần hồn!
Về các món ăn cua ốc, thật tình ra hồi đời trước dân quê ăn uống rất đơn giản. Bắt cua ốc về rồi là rửa sạch và bỏ vô nồi luộc với lá chanh, lá bưởi, lá ổi, lá sả và cứ thế cho tới cua ốc chín rồi đem ra xúm xít lại với nhau dùng gai bưởi, gai cam lể ốc ăn cua. Nước chấm có thể làm nước mắm sả ớt hoặc có khi còn dùng muối ớt ăn với cua ốc cũng đậm đà lắm. Hồi đời trước, người lớn thường nhắc trẻ nhỏ không nên ăn ruột ốc có trừng vì nghe nói trứng ốc làm mờ mắt, hổng biết có đúng cùng không nhưng trẻ con được người lớn dạy gì chúng đều vâng lời nên không đứa nào dám ăn ruột ốc có trứng. Ngoài ra, nhiều lúc ở ruộng có mùa kiếm cá tép cũng khó, nhiều nhà cũng lấy cua ốc kho sả, kho mỡ ăn cũng bắt cơm lắm mà nhứt là lâu lâu ăn một bữa cua ốc kho sả ớt ăn cơm với gạo lúa mới có khi ăn hết nồi hồi nào mà không hay.
Thêm vào đó, cua ốc ngoài các công dụng như giúp dân quê có món ăn, chúng còn rất hữu dụng trong các mùa đặt trúm, đặt lọp, làm mồi cho các loài cá nuôi nơi hồ ao, chúng còn được dùng làm mồi giăng câu cá lóc mùa nước giựt nữa. Cá lóc mùa nước giựt phần đông là cá lóc đã lớn chững chạc rồi nên chúng rất thích ăn mồi ngầm không như lúc cá còn nhỏ chúng rất thích ăn mồi nhái, mồi chạy chỉ toàn là cá lóc nhỏ ít khi nào có cá dính câu nặng tới cả kí-lô. Hơn nữa mùa nước giựt và cũng là mùa gió bấc nên cá bị ê răng, do vậy chúng thích ăn mồi cắt, mồi cua là những loại mồi ngầm nằm sát mặt bùn. Ốc làm mồi là mặt ốc được lấy ra và tùy con ốc lớn hay nhỏ mà người giăng câu để nguyên hoặc cắt ra làm hai cho vừa miếng mồi; còn cua làm mồi là loại cua nhỏ cỡ bằng ngón chân cái, vì cua phải còn sống với bộ càng bò ngo-ngoe mới hấp dẫn mấy anh chị cá lóc lớn đang nằm chờ mồi trong các bụi cỏ êm êm gần đó.


     Ngoài hai loại ốc bươu và ốc lác như vừa kể, vào khoảng đầu thập niên 1990, chính xác là vào khoảng các năm 1993, 1994, các cánh đồng vùng Long-Xuyên, Châu-Đốc, Lấp-Vò, Sa-Đéc và nhiều vùng khác xuất hiện một loại ốc bươu có vỏ màu vàng và dân quê gọi tên là “ốc bươu vàng” nghe đâu xuất xứ từ bên Tàu. Trái với hai loại ốc bươu và ốc lác vừa kể với nhiều công dụng, ốc bươu vàng là một loài ngoại tộc, chúng không giúp ích gì cho dân ruộng mà còn là một đại nạn cho cây lúa, cho mùa màng và dĩ nhiên là một tai ách cho người làm ruộng. Sở dĩ chúng tôi nói như vậy là vì từ khi ốc bươu vàng mới tượng hình, lớn cỡ đầu đũa ăn là chúng đã biết cắn phá những mộng lúa còn non vừa mới nhú lên khỏi mặt đất vào những mùa sạ tỉa đông ken. Khi lúa lớn chúng vẫn tiếp tục cắn phá mùa màng không thương tiếc.Chẳng những thế chúng còn sinh sôi nẩy nở trùng trùng điệp điệp không cách gì bắt chúng cho hết.Đặc biệt là cách đẻ trứng của chúng cũng kỳ lạ khác thường nữa. Chẳng hạn ngoài việc đẻ trứng trên cỏ, trên rong chúng còn bò lên cây đẻ trứng và trứng bám vào thân cây thành từng về, từng về màu trắng ngà giống như những cái bánh men bám đầy thân cây mới nhìn trông giống như sâu mảng cầu, nhìn thấy biết ớn. Không cách gì diệt được chúng kể cả thuốc sâu hoặc bắt bằng tay. Loại ốc này thịt rất tanh nên không ai ăn ốc bươu vàng luộc, chỉ bầm cho cá ăn hoặc dân ruộng bắt ốc bươu vàng bán cho các chủ nuôi cá trê, cá lóc để bớt nạn ốc cắn lúa nhưng cũng chỉ tạm tạm chứ không làm sao dứt hẳn nạn ốc bươu vàng phá hại mùa màng.

 http://1.bp.blogspot.com/-sJf3dnc1QoM/T5E5aFHjoJI/AAAAAAAAATM/slDTYi2lDwc/s1600/%E1%BB%90c+b%C6%B0%C6%A1u+v%C3%A0ng.jpg

Ốc bươu vàng (Nguồn :Baovethucvatvn.blogspot.com)


Tóm lại, ngoại trừ ốc bươu vàng mới mấy năm sau này làm hại mùa màng và không ai bắt để ăn, nhìn chung mùa cua ốc ngày trước vào những năm còn làm lúa mùa, khắp các cánh đồng lớn nhỏ vùng Long-Xuyên, Châu-Đốc, Cao-Lãnh, Sa-Đéc và những vùng lân cận là một mùa vui khi mưa vừa bắt đầu cũng như khi các cánh đồng ngập nước vào tháng tám, tháng chín âm lịch việc đi bắt cua ốc bằng xuồng, bằng lọp đường ven là những dịp nhàn hạ, vui hòa của dân quê sau những ngày vất vả nơi đồng cạn, đồng sâu vào những tháng đông ken của những ngày mùa cày bừa hoặc cắt gặt… Biết lấy cái cực làm vui, lấy cái nghèo làm đủ, lấy cái trời cho làm của ngon cho mình cũng là cách biết hưởng đời sống “anbần lạc đạo” qua những mùa cua ốc với hương đồng cỏ nội dạt dào rồi vậy!

Kinh Xáng Bốn Tổng ngày 06 tháng 01 năm 2014 – Lương Thư Trung

>>> KIẾN THỨC DU LỊCH <<<

>>> THƯỞNG NGOẠN – KHÁM PHÁ <<<